જીવામૃતના ફાયદા

અમારા ખેતરમાં સૌથી મહત્ત્વનું કામ ત્યાં થાય છે જ્યાં તમે જોઈ શકતા નથી, માટીની નીચે. એ છુપાયેલી દુનિયાની સંભાળ અમે જીવામૃતથી લઈએ છીએ. એ હાથે બનાવેલું જીવંત ટોનિક છે, અને અમારાં શાકભાજીનો સ્વાદ જેવો છે એવો કેમ છે એનાં શાંત કારણોમાંનું એ એક છે.

જીવામૃત એટલે શું

મોટા ભાગના લોકો ખાતરને જે રીતે સમજે છે એ રીતે જીવામૃત ખાતર નથી. એ છોડને સીધો ખોરાક આપતું નથી. એ માટીને પોષે છે, અને માટી છોડને પોષે છે.

અમે એ થોડી સાદી વસ્તુઓમાંથી બનાવીએ છીએ, જે બધી ઘરની નજીક જ મળે છે:

• દેશી ગાયનું છાણ અને ગૌમૂત્ર
• કુદરતી ગળપણ માટે થોડો ગોળ
• મુઠ્ઠીભર ચણા કે કઠોળનો લોટ
• ખેતરની ચપટી જીવંત માટી
• આ બધું ભેગું કરવા સ્વચ્છ પાણી

અમે આ બધું એક ડ્રમમાં ભેળવીએ છીએ, ઢાંકીએ છીએ, અને થોડા દિવસ પડ્યું રહેવા દઈએ છીએ, વચ્ચે વચ્ચે હળવેથી હલાવતાં રહીએ છીએ. એ સમયમાં એ જીવતું થાય છે. જે થોડી સામગ્રીથી શરૂ થયું હતું એ તંદુરસ્ત માટી જેના પર આધાર રાખે છે એવા નાનકડા સૂક્ષ્મ જીવોથી ભરેલા મિશ્રણમાં ફેરવાઈ જાય છે.

માટી પહેલી કેમ

છોડ પોતાને જોઈતું મોટા ભાગનું આસપાસની હવા, પાણી અને સૂર્યપ્રકાશમાંથી લે છે. બહુ થોડો ભાગ જ જમીનમાંથી આવે છે. પણ એ થોડો ભાગ મહત્ત્વનો છે, અને એ છોડ સુધી ત્યારે જ પહોંચી શકે જ્યારે માટી જીવનથી ભરેલી હોય.

જીવામૃત એ જીવનને જગાડે છે. એ લાવેલા સૂક્ષ્મ જીવો જમીનમાં વધે છે, ત્યાં જે પહેલેથી પડ્યું છે એને તોડે છે, અને પોષક તત્ત્વોને મૂળ સહેલાઈથી પી શકે એવાં બનાવે છે. અળસિયાં પાછાં આવે છે. માટી વધુ કાળી, વધુ નરમ અને પાણી સાચવવામાં વધુ સારી થાય છે. ઋતુ પછી ઋતુ, જમીન થાકવાને બદલે વધુ તંદુરસ્ત થતી જાય છે.

• એ ફક્ત છોડને નહીં, માટીને પોષે છે
• એ ખેતરમાં જ, ભરોસો કરી શકાય એવી પ્રાકૃતિક સામગ્રીમાંથી બને છે
• એ માટીને ફરી જીવતી કરે છે, જેથી જમીન દર વર્ષે સુધરે છે

માટી જીવંત હોય ત્યારે એની ઉપરનું બધું જેમ ઊગવું જોઈએ એમ જ ઊગે છે.

અમે એ કઈ રીતે વાપરીએ છીએ

પાકની ઋતુ દરમિયાન લગભગ દર બે અઠવાડિયે અમે માટીને જીવામૃત આપીએ છીએ, સિંચાઈના પાણી સાથે અથવા હળવા છંટકાવ તરીકે. એમાં સમય અને કાળજી સિવાય અમને લગભગ કંઈ ખર્ચ થતો નથી, અને આજે ઘણી ખેતી જેના પર ટેકે ચાલે છે એ રસાયણની થેલીઓની જગ્યા એ લઈ લે છે.

પ્રાકૃતિક ખેતી નું હૃદય આ જ છે. અમે જમીન પર જોર કરતા નથી. અમે એને જીવંત રાખીએ છીએ, અને એ બદલામાં પ્રામાણિક ખોરાક આપે છે. અમે ઉગાડીએ છીએ એ દરેક શાકભાજી પાછળનું વચન એ જ છે.